Аңызға айналған қала: Трой өркениетінің құпиясын ашу

Түркияның Солтүстік Эгей аймағында орналасқан және ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген аңызға айналған Трой — жай ғана тарихтың куәгері емес, әдебиет, өнер мен ғылымның сарқылмас шабыт көзі. Бүгінде Тройдың өшпес мұрасы халықаралық ауқымды мәдени шаралар арқылы әлем жұртшылығына жаңа қырынан танылуда.

Биылғы жылдың 11 маусымында Римдегі атақты Колизейде ашылған Трой жәдігерлерінің көрмесі соңғы жылдардағы ең беделді халықаралық жобалардың бірі болды. Бұл көрмеге Түркияның 19 мұражайынан, соның ішінде Чанаккаледегі Трой мұражайынан арнайы таңдалған 221 бірегей жәдігер әкелінді. Олардың 50-і Италияда тұңғыш рет көрсетілсе, экспозиция итальяндық мұражайлардың қорларынан алынған тағы 80 экспонатпен толықтырылды.

Халықаралық мәдени іс-шаралар мұнымен шектелмейді. Нью-Йорктегі Түрік үйінде (Turkish House) өткен конференция мен фотокөрмеден кейін, жоба шеңбері Амстердамдағы Юнус Эмре институтында (28 маусым) және Лейден университетінде (29 маусым) Трой қазба жұмыстарының бас археологы, профессор Рюстем Асланның дәрістерімен жалғасады. Дегенмен, бұл жаһандық көрмелер Тройдың жұмбақ әлеміне кішігірім шолу ғана. Оның шынайы рухын сезіну үшін Түркия барша саяхатшыларды Чанаккале орталығынан небәрі 30 шақырым жерде орналасқан көне Трой қаласына шақырады.

Табиғат, тарих және миф тоғысқан өлке: Чанаккале

Эгей теңізінің солтүстік қақпасында, Дарданелл бұғазының («Чанаккале қысығы») кіреберісінде орналасқан Чанаккале — саяхатшыларға сан алуан мүмкіндіктер ұсынатын жағалаулық оазис. Мұнда күн нұрына шомылған жағажайлар, су спорттары, көркем кемпинг аймақтары мен бутик-жүзімдіктер маршруты күтіп тұр.

Келушілер Бірінші дүниежүзілік соғыстың тарихи ізі қалған Чанаккале шайқасы (Галлиполи қорғанысы) өткен жерлерді аралап, су астындағы әскери кемелердің қирандыларына дайвинг жасай алады. Сонымен қатар, Ида тауының («Каз таулары») жасыл желегіне бөленіп, Ассостың мөлдір суына шомылуға және Бозжаада мен Гөкчеада аралдарының өзіндік колоритін сезінуге мүмкіндік бар. Алайда, бұл аймақтың ең басты інжу-маржаны — Трой қаласы екені даусыз. Қала орталығында тұрған алып ағаш тұлпар (Троя аты) саяхатшыларды мифтер мен аңыздар әлеміне жетелейді.

Трой: 5000 жылдық өркениеттің қатпарлары

Тевфикие ауылында орналасқан Трой — Гомердің әйгілі «Илиада» эпосына арқау болған қала. Троя соғысы бұл мекенді адамзат жадында мәңгілікке қалдырғанымен, қаланың тарихы бұл аңыздан әлдеқайда тереңде жатыр. Бүгінде мұнда Ерте қола дәуірінен бастап Шығыс Рим (Византия) кезеңіне дейінгі 5000 жылдық үздіксіз қоныстану тарихын көрсететін 10 бөлек археологиялық қатпар анықталған.

Қалаға кіре берісте саяхатшыларды монументалды ағаш Троя тұлпары қарсы алады. Осы жерден басталған тарихи соқпақ сізді кезінде аңыз кейіпкерлерінің қадамы тиген көне тас қабырғалар мен көшелерге алып барады.

Трой қаласы ханзада Энейдің аңызы арқылы Рим империясының бастауымен де тығыз байланысты. Вергилийдің «Энеида» дастанына сүйенсек, Трой құлағаннан кейін Эней жаңа Отан іздеп теңіз сапарына шығады. Бүгінде Еуропа Кеңесінің мәдени бағыты ретінде танылған «Эней жолымен» жүріп өткен Анатолия ханзадасы Лациум жағалауына жетіп, оның ұрпақтары б.з.д. 753 жылы Рим қаласының негізін қалайды. Трой — Батыс әдебиетінің тамыры терең жайылған Анатолиялық іргелі орталығы. Қола дәуірінің бекіністерінен бастап Рим кезеңінің Одеон мен Булевтерий (халық жиналысы ғимараты) қалдықтарына дейінгі жәдігерлерді өз көзіңізбен көру — баға жетпес әсер қалдырады.

Заманауи Трой мұражайы: Тарихпен жүздесу

Трой саяхаты тек көне қала үйінділерімен шектелмейді. Кешенге кіре берісте ерекше сәулетімен көз тартатын, халықаралық марапаттарға ие Трой мұражайы орналасқан. Мұражайдың үш қабатында Тройдың мыңжылдық тарихы заманауи интерактивті және мультимедиялық технологиялар арқылы баяндалады. Көне қаланың өткенін бүгінгі күнмен байланыстыратын бұл орталық қазба жұмыстары кезінде табылған бірегей археологиялық қазыналарды тамашалауға мүмкіндік береді.

Саяхатшыларға арналған пайдалы кеңестер:

• Қалай жетуге болады: Ыстамбұл әуежайынан Чанаккале қаласына күнделікті тұрақты әуе рейстері ұшады. Сондай-ақ, Ыстамбұлдан автокөлікпен небәрі бірнеше сағатта Тройға жетуге болады.

• Қайда тоқтау керек: Чанаккаледе халықаралық желілі қонақ үйлерден бастап бутик-отельдерге дейін түрлі нұсқалар бар. Ал шынайы ауыл өмірін сезінгісі келетіндер Тройға ең жақын орналасқан Тевфикие ауылындағы жайлы отбасылық пансионаттарды таңдай алады.

• Не істеу керек: Көне қала аймағы Галлиполи түбегінен басталып, Эсеабат пен Трой арқылы көркем Бозжаада аралына дейін созылатын «Трой жүзімдіктер бағытына» кіреді. Саяхат барысында өңірдің ғасырлық шарап жасау мәдениетімен танысуға болады.

• Дәм тату: Өңірдің атақты Эзине ірімшігі (Ezine peyniri), жергілікті табиғи зәйтүн майымен дайындалған тағамдары және Дарданелл бұғазы мен Сарос шығанағынан жаңа ауланған теңіз өнімдері (әсіресе сардина балығы) гастрономиялық сапарыңыздың сәнін кіргізеді.