2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы сыртқы сауда статистикасына сәйкес, Қазақстанның Түркияға экспорты 3,2 млрд долларға жетті. Бұл көрсеткіш 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 94%-ға артық, деп жазады TuraNews.kz сайты DataHUB-қа сілтеме жасап.
Қазіргі көрсеткіш – бірінші жартыжылдық үшін кем дегенде соңғы 12 жылдағы, 2015 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. Қаңтар-маусымның жалпы көрсеткішіне әсіресе маусым айы елеулі үлес қосты, бұл ай көрсетілген $3,2 млрд. соманың 30%-ын қамтамасыз етті.
Алайда бір ұсақ-түйекті ескеру керек. Біздің экспортымыз үшін маңызды тауар, мұнай, сыртқы сауда бойынша жалпы деректерге белгілі бір кідіріспен енгізіледі. Бұл кідірісті шамамен үш ай деп бағалауға болады – әйтеуір Ұлттық банк төлем балансын бағалаған кезде осындай мерзімді пайдаланады. Бұл кешеуілдеу статистиканы қалыптастыратын соңғы декларацияларды экспорттаушылар жеткізу аяқталған күннен бастап 90 күн ішінде беретіндігімен байланысты.
Тиісінше, мысалы, біз маусым айындағы деп көретін көлемдер сатып алушыға физикалық түрде одан бұрын кетуі керек еді. Алайда, қалай болғанда да, жылдың ұқсас кезеңдерінің жиынтық деректері өзара салыстырылуы керек және көрсеткіштердің бір бөлігі кешеуілдеп көрсетілетінін ескеру қажет.
Мұнайдың бұдан бұрынғы нақты жеткізілімдеріне қатысты бұл ескертуді біз Түркияға қатысты да есімізде ұстауымыз керек. Бұл жағдайда 2026 жылдың қаңтар-маусым айларындағы статистикада шикі мұнай (жылдық көріністе екі еселік өсіммен) шамамен $1,3 млрд деп бағаланады. Бұған қоса $479 млн формалды түрде маусым айының нәтижелерінде көрсетілген. Жеткізілімдер одан бұрын өтуі тиіс болғанына қарамастан, көрсеткіштің өзі кем дегенде 2020 жылдан бері біздің мұнайды Түркияға сату статистикасының кез келген жеке айын алғанда, ең жоғары болып шықты.
Егер шикі мұнайды біздің экспортымыздың есептеулерінен мүлдем алып тастасақ – жартыжылдық бойынша «нақты» деректер әлі толық жоқ екенін ескерсек, қаңтар-маусым айларында қазақстандық өнімді Түркияға сатудың жалпы жылдық серпіні де екі есеге жуық болады.
Себебі жеткізілім құны тұрғысынан негізінен мыс катодтары бойынша, $1,7 млрд құрайтын «Тазартылған мыс және өңделмеген мыс қорытпалары» тауарлар тобы негізгі өнім болып табылады. Бұл топ бойынша жылдық мәнде екі еседен астам өсім байқалады.
Мұнай мен мысты қоспағанда, тауарлардың барлық басқа топтары маңызды рөл атқармайды: оларға 2026 жылдың қаңтар-маусым айларында ақша көлемінің шамамен 10%-ы тиесілі.
