Сайлау жақындаған сайын Қазақстанда партиялық таңдауы әлі қалыптаспаған сайлаушылардың үлесі айтарлықтай төмендеп келеді. Бұл үгіт-насихат және ақпараттық науқанның белсенді жүруі аясында электоралдық таңдаудың біртіндеп шоғырланып келе жатқанын көрсетуі мүмкін. Бұл туралы Алматыда өткен, Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты ұйымдастырған «Сайлау-2026: саяси науқанның сипаты» сарапшылар алаңында Философия, саясаттану және дінтану институтының директоры Айгүл Сәдуақасова мәлімдеді.
Сарапшы ұсынған деректерге сәйкес, нақты шешім қабылдамаған сайлаушылардың үлесі ҚСЗИ зерттеуіндегі 22,6 пайыздан Еуразиялық интеграция институтының екінші зерттеуінде 8,4 пайызға, ал Қоғамдық саясат институтының соңғы зерттеуінде 5,3 пайызға дейін төмендеген. Осылайша, алғашқы және соңғы зерттеулер арасындағы айырмашылық 17,3 пайыздық тармақты құрады.
«Нақты шешім қабылдамаған сайлаушылар үлесінің қысқаруы – қазіргі сайлау науқанының ең айқын үрдістерінің бірі. Дауыс беру күні жақындап, партиялардың ақпараттық белсенділігі артқан сайын азаматтардың көбі өздерінің электоралдық таңдауларын қалыптастырып келеді. Сонымен бірге сауалнама нәтижелерін дауыс берудің нақты қорытындысына жасалған болжам емес, болып жатқан өзгерістердің көрсеткіші ретінде қарастырған жөн», – деді Айгүл Сәдуақасова.
Сарапшының айтуынша, қазіргі сайлау науқанының ерекшелігі сайлаудың жаңа форматымен де байланысты. Қазақстандықтар партиялық тізімдер бойынша жаңа бір палаталы Парламентті – Құрылтайды сайлайды. Мұндай жағдайда саяси күштердің танымалдығы, жалпыұлттық науқанның сапасы және партиялардың өз жақтастарын жұмылдыра білу қабілетінің маңызы арта түседі.
Сонымен қатар партиялардың цифрлық ортада кеңінен көрінуі өздігінен сайлаушылардың оларды қолдау ықтималдығы жоғары екенін білдірмейді. Әлеуметтік желілер саяси контенттің аудиториясын едәуір кеңейтуге мүмкіндік бергенімен, оны көру мен сайлау учаскесіне барып, нақты саяси күшке дауыс беру туралы шешім қабылдаудың арасында белгілі бір алшақтық бар.
«Әлеуметтік желілердегі жоғары қамту деңгейі әлі де электоралдық қолдауды білдірмейді. Саяси контентті көруден нақты дауыс беруге дейінгі шешімге сенім, сайлаушының жағдайға ықпал ете алатынын сезінуі және ең бастысы, партияның түсінікті әрі нақты нәтиже ұсына білуі әсер етеді», – деп атап өтті А. Сәдуақасова.
Саяси партиялардың өңірлердегі тікелей жұмысы да ерекше маңызға ие. Жергілікті сайлау науқанына жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, электоралдық мінез-құлыққа жалпыұлттық бағдарламалар мен ақпараттық белсенділікпен қатар, әлеуметтік байланыстардың тығыздығы да ықпал етеді. Жергілікті деңгейде тұрғындармен тікелей кездесулер, волонтерлер мен партиялардың өңірлік өкілдерінің жұмысы, сондай-ақ танымал әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы коммуникация орнату өз тиімділігін сақтап отыр.
Сарапшының пікірінше, бұл өңірлік инфрақұрылымы жақсы дамыған партияларға қосымша мүмкіндіктер береді. Ұлттық деңгейде танымал саяси күштің танымалдығы жоғары болғанымен, егер оның жергілікті жерлердегі жұмысы жеткілікті деңгейде жолға қойылмаса, нақты елді мекендердегі жақтастарын жұмылдыруда қиындықтар туындауы мүмкін.
Жалпы, жарияланған әлеуметтанулық зерттеулер қазіргі сайлау науқанының бірқатар тұрақты үрдістерін айқындауға мүмкіндік береді. Бұл ретте басты интрига жекелеген саяси күштердің рейтингтерінің арақатынасымен ғана шектелмейді. Жаңа Құрылтайда өкілдікке ие болу үшін 5 пайыздық межеден қанша партия өте алатыны да маңызды мәселе болып отыр.
«Бүгінде әлеуметтанулық зерттеулер электоралдық динамиканың бағытын, сайлаушылардың жұмылдырылу деңгейі мен партиялардың танымалдығын бағалауға мүмкіндік береді. Алайда сайлаудың нақты қорытындысын дауыс беру нәтижелері, өңірлердегі сайлаушылардың қатысу көрсеткіштері және азаматтардың таңдау себептеріне жүргізілетін кейінгі зерттеулер айқындайды», – деп атап өтті Айгүл Сәдуақасова.
«Сайлау-2026: саяси науқанның сипаты» сарапшылар алаңы 13 тамызда Алматы қаласында өтті. Іс-шараны Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты ұйымдастырды. Талқылауға сарапшылар және академиялық қоғамдастық өкілдері, зерттеу және талдау орталықтарының мамандары, қоғам қайраткерлері және сайлау үдерістері саласының сарапшылары қатысты. Онлайн форматта пікірталасқа Қазақстанның барлық өңірлерінен сарапшылар қосылды.
